ماده تاریخ چیست؟با ذکر مثال

ادبستان شعر و هنر

ماده تاریخ چیست؟با ذکر مثال

ماده تاریخ در اصطلاح ادبی،واژه یا واژه هایی است که ارزش عددی آن ها،براساس حروف ابجد،تاریخ خاصی را بیان می کند.ماده تاریخ برای به خاطر سپردن تاریخ یک حادثه یا رویداد ساخته می شود.اساس ساخت ماده تاریخ ، " حروف ابجد " است که معادل عددی آن ها به شرح زیر است :

الف=۱   ب=۲   ج=۳   د=۴   ه=۵   و=۶   ز=۷   ح=۸   ط=۹   ی=۱۰   ک=۲۰   ل=۳۰   م=۴۰   ن=۵۰   س=۶۰   ع=۷۰   ف=۸۰   ص=۹۰   ق=۱۰۰   ر=۲۰۰   ش=۳۰۰   ت=۴۰۰   ث=۵۰۰   خ=۶۰۰   ذ=۷۰۰   ض=۸۰۰   ظ=۹۰۰   غ=۱۰۰۰

یادآوری:ارزش عددی چهار حرف پ ، چ ، گ ، ژ به دلیل اینکه در متون گذشته به صورت ب ، ج ، ز ، ک نوشته می شدند،برابر همین چهار حرف است.

ماده تاریخ از نظر ساخت چند نوع است :

۱-چند حرفی که تک تک و به طور کامل،تاریخ مورد نظر را نشان دهند و در کنار هم در یک واژه قرار داده شود.مانند واژه ی " غرفه " که معادل سال ۱۲۸۵ هجری می شود.این نوع ماده تاریخ،اغلب معنای مربوط به موضوعی را ندارد و از آن جایی که حروف آن تک تک،به ترتیب و بی کم و کاست است باید برابر عدد مورد نظر باشد،کمتر معنی دارد.

۲-شعری ساخته می شود و کلمه با ترکیب یا جمله ماده تاریخ در پایان آن آورده می شود.مانند این شعر :

محمدخان چو از آمویه بگذشت

شراب عیش اهل بلخ شد تلخ

تمام شهر ویران گشت از جور

از آن تاریخ شد ویرانی بلخ (برابر سال ۹۰۹ هجری)

 

ماده تاریخ ها به مناسبت های گوناگون سروده  می شوند :

۱-در تولد بزرگان حکومت و فرهنگ و دین :

" پادشه هفت اقلیم " برابر سال ۹۷۸ ه.ق سال تولد شاه عباس صفوی

 

۲-در به تخت نشستن  پادشاهان یا تعین وزیران و کارگزاران حکومت :

"علیشیر مهر زد"برابر سال ۸۷۶ ه.ق سال وزارت امیر علیشیر نوایی

 

۳-در ورود مهمانان بلندمرتبه ی خارجی

"آمده پادشاه توران"برابر ۱۰۲۰ ه.ق سال ورود ولی محمد ازبک،پادشاه ماوراءالنهر به ایران و دیدارش با شاه عباس اول صفوی

 

۴-در جشن های عروسی

"فلک داده پیوند شمس و قمر"برابر سال ۹۶۲ ه.ق ، سال ازدواج شاه اسماعیل دوم صفوی

 

۵-در فتح شهرها و کشورها

"بختیاری مجاهدان" برابر سال ۱۳۲۷ ه.ق سال فتح تهران به دست سردار اسعد بختیاری و یپرم خان

 

۶-در وفات پادشاهان و بزرگان حکومت و دین و فرهنگ

"ای وای کریم خان مرد " برابر سال ۱۱۹۳ ه.ق تاریخ وفات کریم خان زند

"خاک مصلی"برابر سال ۷۹۱ ه.ق تاریخ وفات حافظ شیرازی

 

۷-در حوادث روزگار

"خاک قم را به باد داد این آب" برابر سال ۱۰۴۵ ه.ق سال جاری شدن سیلی در قم و ویرانی آن شهر

 

۸-در تالیف و انتشار کتاب ها و مجلات

"شفق سرخ" برابر سال ۱۳۴۰ ه.ق سال تاسیس و انتشار روزنامه شفق سرخ به مدیریت علی دشتی

 

۹-در بنای ساختمان های مدارس،دانشگاه ها،کاروانسراها،مساجد و... یا نوسازی آن ها

"مرمت کرد" برابر سال ۹۰۴ ه.ق تاریخ تعمیر مسجد جامع هرات به دستور امیر علیشیر نوایی

"مبارک ترین بناهای دنیا" برابر سال ۱۰۵۷ ه.ق تاریخ ساخت بنای چهل ستون اصفهان

 

ماده تاریخ های بسیاری نیز در دست است که هر یک افزون بر یادآوری یک رویداد تاریخی،در آن ها طنز و هجو نیز دیده می شود.مانند :

" خونریز " برابر سال ۸۷۳ ه.ق سال فوت سلطان ابوسعید گورکانی

یا مثال زیر :

"شاه ایران مات شد" برابر سال ۱۳۱۳ ه.ق شاه قتل ناصرالدین شاه قاجار

 

از نظر تاریخی،ریشه های کاربرد ماده تاریخ،بیت ها یا اشاراتی است که شاعران در آن ها تاریخ خاصی را یاد کرده اند.مانند کسایی مروزی که تاریخ تولد خود را بدین صورت بیان کرده :

به سیصد و چهل و یک رسید نوبت سال

چهارشنبه و سه روز باقی  از شوال

بیامدم به جهان تا چه گویم چه کنم؟

سرود گویم و شادی کنم به نعمت و مال

 

از قرن ششم ه.ق با ورود پیچیدگی های لفظی در شعر و استفاده فراوان از صنایع بدیعی،به کار بردن حروف ابجد نیز شاعران را وسوسه کرد،اما کاربرد جدی و گسترده و رایج ماده تاریخ از قرن هفتم ه.ق آغاز شد و شاعران و گویندگان بسیار به آن توجه داشتند.در دوره معاصر نیز برخی شاعران سنت گرا و پیرو مکاتب کهن شعری،ماده تاریخ هایی ساخته اند.

ساختن ماده تاریخ،نوع تفنن ادبی است و اغلب ارزش هنری ندارد و اهمیت آن فقط ثبت تاریخ وقایع و رویدادهاست که به نوعی موجب جلوگیری از تحریف تاریخ آن حادثه یا رویداد می شود.

به ماده تاریخ " حساب جمل " نیز می گویند


واژگان کلیدی:ماده تاریخ چیست؟،ماده تاریخ یعنی چه،معنی ماده تاریخ،ماده تاریخ به چه معناست؟مقاله ای پیرامون موضوع ماده تاریخ در زبان و ادبیات فارسی،توضیح درباره ماده تاریخ در شعر و ادب پارسی،ماده تاریخ سازی،ماده تاریخ با ذکر مثال و نمونه،شعر دارای ماده تاریخ،شعری که ماده تاریخ دارد،شعر ماده تاریخ داشته باشد،ماده تاريخ،ماده تاریخ ها،نمونه های ماده تاریخ،ماده تاریخ خاک مصلی،چند نمونه ماده تاریخ،شعر ماده تاریخ،ماده ی تاریخ چیست،ماده تاریخی چیست.

دیدگاه ها برای این مطلب


نام
ایمیل (منتشر نمی‌شود) (لازم)
وبسایت
:) :( ;) :D ;)) :X :? :P :* =(( :O @};- :B /:) :S
نظر خصوصی
مشخصات شما ذخیره شود ؟ [حذف مشخصات] [شکلک ها]
کد امنیتی